Lublana – Zielona Stolica Europy
Lublana to jedna z tych europejskich stolic, która pozytywnie zaskakuje i latem i zimą.
Kameralna, pełna zieleni i wyjątkowo przyjazna dla pieszych, zachwyca barokową architekturą, klimatycznymi uliczkami oraz leniwie płynącą rzeką Ljubljanicą. Stolicę zamieszkuje 270,000 mieszkańców, a na jednego mieszkańca przypada aż 542 m2 zieleni. Zresztą od 2016 roku Lublana pełni zaszczytną rolę Zielonej Stolicy Europy.
Ze stołecznego zamku rozciąga się urocza panorama. Na pierwszym planie widać most strzeżony przez cztery zielone smoki. Czerwone dachówki miasta zatrzymują się dopiero na stromych szczytach gór. Kotlinę Lublańską otaczają bowiem Alpy Kamnicko-Sawińskie, Alpy Julijskie i pasmo Karawanki.
Lublana to znakomity punkt wypadowy do najciekawszych atrakcji Słowenii. W godzinę dojedzie się nad jezioro Bled i do wąwozu Vintgar, w półtorej godziny do wpisanej na listę UNESCO kopalni rtęci w Idrija, a w dwie godziny do Zatoki Księżycowej i Piranu, ślicznego miasteczka nad Adriatykiem.
Międzynarodowe lotnisko „Brnik” (oficjalnie im. Jože Pučnika) w Lublanie ma stałą siatkę połączeń z Polską. Do centrum miasta można dojechać autobusem publicznym w zaledwie 40 minut. Warto pobrać aplikację Pelji.se aby sprawdzić godzinę odjazdu najbliższego autobusu.
Lublana nie należy do najtańszych kierunków. Za obiad zapłacicie średnio 10% więcej niż w Warszawie, a za podstawowy koszyk spożywczy aż 15% więcej. Jeśli szukacie bardziej przyjaznych budżetowo stolic europejskich, wybierzcie mołdawski Kiszyniów lub rumuński Bukareszt.
Zastanawiacie się, co warto zobaczyć w Lublanie w jeden dzień? Sprawdźcie dzisiejszy artykuł!
Ruszamy? Ruszamy!
Nowożytna historia Lublany
Nowożytna historia Lublany jest burzliwa i doskonale odzwierciedla losy całej Słowenii.
Po pierwszej wojnie światowej miasto znalazło się w granicach Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, a później Królestwa Jugosławii. W czasie drugiej wojny światowej Lublana była okupowana najpierw przez Włochy, a następnie przez Niemcy. Wokół miasta powstał ponad 30-kilometrowy pas zasieków z drutu kolczastego, którego ślad dziś wyznacza malownicza trasa spacerowa Pot okoli Ljubljane.
Po wojnie Lublana została stolicą Socjalistycznej Republiki Słowenii w ramach Jugosławii. Od 1991 roku jest stolicą niepodległej Słowenii, a od 2004 roku należy do Unii Europejskiej. Współczesna Lublana zachwyca spokojną atmosferą, bogatą historią i doskonale zachowaną starówką, co czyni ją idealnym celem na city break.
Zwiedzanie Lublany
Smoczy Most
Zostawiłam auto na dużym parkingu Tivoli Parking I, będącym również jednym z najtańszych w stolicy (1€/h) i ruszyłam na podbój Lublany.
Smoczy Most (Zmajski Most) od ponad stu lat strzeże wejścia do zabytkowej starówki Lublany. W 1901 roku, był jednym z pierwszych mostów żelbetowych w Europie i do dziś zachwyca secesyjną architekturą. Największą uwagę przyciągają cztery monumentalne miedziane smoki stojące na jego narożnikach. To nie przypadek, bo smok jest symbolem Lublany i widnieje również w herbie miasta.
Z mostem wiąże się także lokalna legenda mówiąca, że gdy przejdzie przez niego dziewica, kamienne smoki poruszą ogonami. Niezależnie od tego, czy wierzy się w tę opowieść, Smoczy Most pozostaje jednym z najbardziej fotogenicznych miejsc w stolicy Słowenii i punktem, który trudno pominąć podczas spaceru po mieście.
A skąd wzięły się smoki w Lublanie i dlaczego stanowią tak ważny symbol? Według legendy bohater Jazon i jego towarzysze (Argonauci) wracali z wyprawy po Złote Runo. Podczas podróży dotarli na tereny dzisiejszej Lublany, gdzie na bagnach nad rzeką Ljubljanicą mieszkał potężny smok. Jazon stoczył z nim zaciętą walkę i pokonał bestię, dając początek osadzie, z której miała rozwinąć się współczesna Lublana.
Z biegiem czasu smok przestał być symbolem zagrożenia, a stał się opiekunem miasta oraz znakiem odwagi, siły i mądrości. Dziś jego wizerunek można zobaczyć na herbie Lublany, Smoczym Moście, Zamku Lublańskim, a także w wielu zakątkach miasta, gdzie przypomina o jednej z najsłynniejszych słoweńskich legend. Można go też kupić w formie maskotek (najtańsze za 10€) i jako wzór na każdej pamiątce z Lublany.
Targ Centralny
Za Smoczym Mostem, a przed zamkiem, mieści się Targ Centralny, zaprojektowany przez słynnego słoweńskiego archikekta, Jože Plečnika. Na targu rozstawili się już lokalni producenci, a na stoiskach zieleniły się dorodne sałaty, czerwieniły papryki i pachniały kwiaty. Rolnicy z regionu Gorenjska przywieźli sery górskie, twarogi, miód lipowy i leśny, z Prekmurje przyjechały cebula, olej dyniowy i miód akacjowy, a z okolic Štajerska tłuste kiełbasy i tradycyjne wędliny. Nie było tu jednak zadęcia jak na podobnych targach w innych krajach Europy. Targ Centralny w Lublanie miał prostą, autentyczną energię codziennego życia.
Cafe Čokl
W oczekiwaniu na otwarcie zamku, przysiadłam przy stoliku Cafe Čokl, jednej z kultowych lublańskich kawiarni. Zapach świeżo mielonej kawy przeplatał się z promieniami słońca, prześwitującymi przez bujną zieleń miejską. Cafe Čokl to nie tylko dobre miejsce na kawę w przystępnej (jak na Lublanę) cenie. To też znakomity widok na zewnętrzną windę, sunącą po szynach wprost do lublańskiego zamku. Nie trzeba było zegarka, aby wiedzieć, że wybiła 9:00. Z wieży na Krekov trg wyłonili się chłop z siekierą i koń, którzy zagrali krótki hejnał, po czym zniknęli z powrotem w wieży.
Zamek w Lublanie
Tuż po 9:00 zjawiłam się w kasie biletowej (19€) i wsiadłam do windy wiodącej do 900-letniego zamku. To wyborny punkt obserwacyjny na starówkę Lublany. Przez prawie cały XIX wiek Ljubljanski Grad pełnił funkcję więzienia i do dziś można zwiedzić obmierzłe cele dawnych więźniów.
Podczas modernizacji zamku tuż przed rozpadem Jugosławii, koniecznie chciano, aby wieża zamkowa znalazła się dokładnie na wysokości 400 m n.p.m. Niegdyś dyżurowali w niej strażacy. Gdy tylko zauważyli pożar nad Lublaną, natychmiast strzelali z armaty, nadając tym samym sygnał alarmowy.
Muzeum Lalek
Perełką zamku w Lublanie jest natomiast ciekawa wystawa kukiełek, opowiadająca historię słoweńskiego lalkarstwa. Obejrzałam tu starannie wykonane lalki ze spektakli o różnorodnej tematyce. Był sułtan i księżniczka, tabor muzykantów w czerwonych kierpcach, żołnierze z radzieckimi hełmami, rybak łowiący koniki morskie, a nawet Pinokio i Geppetto.
Najstarsze kukiełki trafiły do Słowenii ponad 500 lat temu wraz z najazdami Turków. Proste przedstawienia z lalkami (słow. lileki) wystawiano na terenie całego kraju. Nie miały jednak aż takiego wpływu na rozwój lalkarstwa w Słowenii jak zagraniczni lalkarze, przybywający do Słowenii z własnymi spektaklami.
Jak dowiedziałam się w Muzeum Lalek na zamku w Lublanie, pierwsze słoweńskie filmy animowane w rzeczywistości nie były kreskówkami, a właśnie animacjami lalek na sznurkach. Lata 70. i 80. przyniosły modernizację lalkarstwa w Słowenii, a spektakle wystawiano w teatrach zarówno dla dzieci jak i dla dorosłych.
Kaplica św. Jerzego
Po wyjściu z lalkarskiego świata odwiedziłam kaplicę św. Jerzego, ukrytą po przeciwnej stronie zamkowego dziedzińca. W przeciwieństwie do innych gotycko-barokowych kaplic w Europie, kaplicę zamku w Lublanie udekorowano motywami świeckimi, takimi jak herby gubernatorów różnych prowincji. W sąsiedztwie kaplicy natrafiłam na drogowskaz zachęcający do odwiedzin w Smoczej Norze (Dragon’s Den), ale akurat odbywało się tam jakieś prywatne wydarzenie, więc nie skorzystałam.
Plac Miejski
Zjechałam zamkową windą do serca starówki w Lublanie i udałam się spacerem na Mestni trg, w kierunku ratusza. Siedziba rady miejskiej działa tu od 600 lat.
Przed barokową wieżą ratuszową usytuowano jeden z najbardziej reprezentacyjnych pomników Lublany. W formie alegorycznej przedstawia trzy rzeki: Sawa, Krka oraz Ljublianica. Wybór rzek był nieprzypadkowy. Sawa łączyła Lublanę z Dunajem i dalej z Europą Środkową. Służyła do transportu drewna, soli i towarów handlowych. Krka symbolizowała bogactwo naturalne regionu: rolnictwo, młyny wodne i osady historyczne. Z kolei Ljubljanica od czasów rzymskich była osią życia miasta. To nad jej brzegami rozwijał się handel, rzemiosło i codzienne życie.
Metsni trg to również miejsce, gdzie można zaopatrzyć się w tradycyjne słoweńskie wyroby rzemieślnicze. Są tu sklepiczki z miodem kasztanowym, słoweńskimi koronkami (słow. čipka) z Idrija i wyrobami solnymi z solnisk w Piranie. Na placu znajdziecie też antykwariaty z literaturą jugosłowiańską i słoweńską, w tym kultowy Trubarjev.
Gdzie dokładnie kupić najlepsze produkty?
- Honey House – Metsni trg 7
- Galeria Idrijske Čipke – Metsni trg 17
- Piranske Soline – Metsni trg 8
- Trubarjev Antikvariat – Metsni trg 25
Kościół św. Mikołaja
W sąsiedztwie Placu Miejskiego odwiedzający nagle zwalniają. Zatrzymują się przy najsłynniejszych drzwiach Lublany. „Drzwi lublańskie” (często nazywane też drzwiami południowymi) to monumentalne brązowe wrota, które pokazują historię diecezji Lublany. Upamiętniają trudny dla narodu okres wojenny oraz wizerunki zasłużonych lublańskich biskupów, symbolicznie czerpiących siłę z postaci cierpiącego Chrystusa. Co prawda sam kościół był zamknięty dla zwiedzających z powodu Mszy Św., warto było choć na chwilę przystanąć przy tych symbolicznych bocznych drzwiach.
Potrójny Most
Tromostovje składa się z oryginalnego kamiennego mostu z 1842 roku oraz dwóch charakterystycznych, bocznych kładek dla pieszych. Potrójny Most został zaprojektowany w latach 30. przez Jože Plečnika i został wpisany na listę UNESCO.
Skąd pomysł na trzy mosty w jednym miejscu? Otóż oryginalny most okazał się za mały na potrzeby rozwijającego się miasta. Plečnik dodał więc dwie kładki, aby nie trzeba było przepychać się przez tłumy na moście. Prawie 100 lat później okazuje się, że nawet trzy mosty są niewystarczające i gromadzą się tu zwiedzający z całego świata.
Wystarczy jednak odejść kawałek wzdłuż Ljubljanicy aby znaleźć się w przyjemnych, zacienionych kawiarenkach z widokiem na rzekę. Im dalej od Placu Prešerena i Różowego Kościoła, tym oczywiście taniej.
Plac Prešerena
Plac Prešerena to ulubiony punkt zbiórki turystów i mieszkańców Lublany, strategicznie położony niedaleko Potrójnego Mostu i ratusza. W katastrofalnym trzęsieniu ziemi w 1895 roku zawaliło się prawie 10% budynków Lublany. Plac Prešerena również legł w gruzach. Z czasem odbudowano okoliczne kamieniczki, nadając im secesyjnego oblicza.
Ten najbardziej znany plac Lublany nazwano na cześć France’a Prešerena, najwybitniejszego słoweńskiego poety i autora hymnu Słowenii. W zasadzie nie cały utwór Zdravljica („Toast”) stał się hymnem, a jedynie jego siódma zwrotka. To właśnie jego melodię wygrywają „dziad i baba” z wieży zamku w Lublanie o każdej pełnej godzinie.
Pomnik Prešerena został ustawiony tak, aby patrzył w stronę kamienicy, w której mieszkała jego niespełniona miłość, Julija Primic. Dziewczyna była córką zamożnej kupieckiej rodziny, dobrze wykształconą i należącą do wyższych sfer. Poeta zakochał się w niej od pierwszego wejrzenia, jednak jego uczucie pozostało nieodwzajemnione. Różnice społeczne oraz oczekiwania rodziny sprawiły, że Julija nie była zainteresowana związkiem z Prešerenem.
Julija wyszła za mąż za innego mężczyznę, a Prešeren nigdy się nie ożenił. Nieszczęśliwa miłość odcisnęła silne piętno na jego twórczości i sprawiła, że stał się symbolem romantycznego poety. Dziś na jednej z kamienic naprzeciwko pomnika Prešerena w Lublanie widnieje wizerunek Julii. Czy dziewczyna patrzy w stronę poety? Pojedźcie do Lublany, odnajdźcie płaskorzeźbę Julii i przekonajcie się sami!
Kościół Zwiastowania NMP
Z Placu Prešerena można dostrzec charakterystyczną, łososiową fasadę barokowego Kościoła Zwiastowania NMP. Jego fasada była pierwotnie ciemnoczerwona, zgodnie z tradycją franciszkańską. Z biegiem lat oraz podczas kolejnych renowacji kolor stopniowo zmienił się na róż. Dlatego wiele osób mówi o nim po prostu „różowy kościół”, choć jego historyczne korzenie związane są właśnie z franciszkańską czerwienią.
Lublana – Podsumowanie
Choć na zwiedzanie Lublany przeznaczyłam cały dzień, okazało się, że wystarczyło zaledwie sześć godzin, aby spokojnie zajrzeć w każdy zakątek starówki. Ze względu na prognozę pogody, zapowiadającą deszcz na następny dzień, postanowiłam zmienić plan wyjazdu i jeszcze tego samego dnia udać się nad Adriatyk. Mimo korków na autostradzie dotarłam do Zatoki Księżycowej w niecałe dwie godziny. Ogromną zaletą położenia Lublany w centrum Słowenii jest możliwość trekkingu w Alpach i kąpieli w Adriatyku tego samego dnia.
Byliście w Lublanie? Co jeszcze warto zwiedzić? Dajcie znać w komentarzach!
Powiązane wpisy:
