Elk Island, jezioro Lake Astotin
Kanada

Park Narodowy Elk Island

Elk Island (UNESCO) to jeden z najmniej popularnych parków narodowych Alberty. Leży na wschód od korytarza Calgary-Edmonton, niedaleko stolicy prowincji. Ponieważ obejmuje głównie lasy borealne, nie znajdziesz tu spektakularnych krajobrazów Yoho, Banff ani Jasper.

Namolny budzik dzwonił o 3:30, 3:35 i 3:40 rano. W egipskich ciemnościach opuściłam robotniczy motel w robotniczym miasteczku Edson i udałam w najdłuższą trasę wyjazdu. Czekało mnie 770 kilometrów prerii z małym przystankiem w gęstych lasach Parku Narodowego Elk Island.

Monotonia jazdy przez prerię jest prawdziwa do głębi. Hipnotyzuje zmęczonego kierowcę i wymaga zupełnie innego skupienia niż szalone zakręty w Górach Skalistch. Jechałam przez rzekomo pustą prerię Alberty, gdy pod kołami rozciągała się najbardziej zagęszczona sieć rurociągów na świecie. Łączna długość zarejestrowanych linii przesyłowych (ropa, gaz, kondensat, solanka) w prowincji Alberta przekracza 440,000 km. To wystarczy, aby owinąć Ziemię na równiku ponad 11 razy. 

Park Narodowy Elk Island
Elk Island

Okolice Parku Narodowego Elk Island obfitują w ciekawostki. Potrzeba wielu dni, by je zgłębić. Jest przecież Edmonton, stolica prowincji Edmonton. Jest też Skaro, „kanadyjska Częstochowa,”, dokąd udają się przedstawiciele Polonii z Edmonton na coroczną pielgrzymkę.

W trójkącie między Morinville, Stony Plain i Edmonton żyją huteryci. Ci anabaptyści wywodzący się z Tyrolu mieszkają w samowystarczalnych, silnie zmechanizowanych koloniach rolniczych. Co czwarte jajko, świnia czy indyk w prowincji Alberta pochodzi z ich gospodarstw. Noszą skromne ubrania i mówią po huterycku, będącym odmianą archaicznego niemieckiego. Spotkaliśmy ich raz na szlaku w Parku Narodowym Waterton Lakes.

Wreszcie, tuż za bramami Parku Narodowego Elk Island mieszka liczna społeczność ukraińska. Widać to nie tylko po kuchni lokalnej, gdzie główną potrawą są pierogi i barszcz ukraiński. To także specyficzna urbanistyka. Od Elk Island aż po Saskatoon, w każdej miejscowości znajdziesz kanadyjskie lodowisko do hokeja i ukraińską cerkiew.

W dzisiejszym artykule przejedziemy razem pół tej długiej, lecz mega ciekawej trasy.

Ruszamy? Ruszamy!

Park Narodowy Elk Island

Elk Island to jedyny ogrodzony park narodowy w Kanadzie. Z powierzchnią zaledwie 194 km2, znajduje się w pierwszej dziesiątce najmniejszych parków narodowych Kanady. Park jest podzielony autostradą Yellowhead (Hwy 16) na dwie części: północną z bizonami preriowymi i południową z bizonami leśnymi. Obie populacje są odizolowane, by zapobiec krzyżowaniu.

W 1906 r. rząd Kanady odkupił jedno z ostatnich dzikich stad bizonów od USA i przewiózł je do Elk Island. Dziś tutejsze bizony są tak czyste genetycznie, że park eksportuje je do rezerwatów na całym świecie w celu odbudowy gatunku. 

Gęsi kanadyjskie w Parku Narodowym Elk Island
Gęsi kanadyjskie w Parku Narodowym Elk Island

Czym się różnią bizony z Elk Island? Bizony preriowe (Bison bison bison), klasyczne buffalo Wielkich Prerii, są mniejsze i mają bardziej wyraźny garb na ramionach. Z kolei bizony leśne (Bison bison athabascae), największe lądowe zwierzęta w Ameryce Północnej są cięższe i wyższe. Mają masywniejszą głową i rogi oraz sierść wyglądającą na bardziej kudłatą.

Do Parku Narodowego Elk Island można wjechać przez trzy bramy: południową (z Edmonton i Vegreville), północną (z Lamont) i zachodnią (z nikąd). Główna droga prowadząca przez park, Elk Island Parkway, liczy zaledwie 20 kilometrów. Przy południowej bramie zachowało się kilka papierowych mapek parku, które bardzo się przydały w terenie.

Elk Island – Część Północna

Północna część Parku Narodowego Elk Island skupia się wokół jeziora Astotin. Choć w skali Kanady rozmiar jeziora nie robi wrażenia (1,8 km²), jest największym jeziorem Parku Narodowego Elk Island.

Elk Island, jezioro Astotin
Elk Island, jezioro Astotin

Jezioro Astotin

Jezioro Astotin nie jest zasilane przez żadną dużą rzekę górską. To zbiornik eutroficzny, który zbiera wodę z opadów atmosferycznych i topniejącego śniegu, uwięzionego w zagłębieniach gliny morenowej. Jezioro boryka się też z anoksją, całkowitym brakiem tlenu rozpuszczonego w wodzie.

Co więcej, latem woda mocno się nagrzewa, co prowadzi do masowego zakwitu sinic. Zimą, gdy gruba pokrywa lodowa odcina dopływ tlenu, w płytkim jeziorze dochodzi do zjawiska przyduchy, masowego wymierania ryb. Dodatkowo w wodach przybrzeżnych często można znaleźć pijawki.

Jezioro drastycznie się kurczy. Przez powtarzające się susze w Albercie, poziom wody w Astotin Lake spadł tak bardzo, że niektóre z dawnych 21 wysp połączyły się ze stałym lądem.

Elk Island, lake Astotin
Znak informacyjny w Elk Island

Lakeview Trail

Gdy przybyłam nad jezioro Astotin, zaskoczyła mnie ilość aut na parkingu. Tym bardziej, że droga Elk Island Parkway była całkowicie pusta. Tymczasem przy wejściu na szlak Lakeview Trail zgromadziło się wielu kolarzy. Okazało się, że to członkowie Rocky Mountain Seniors Ski Club, organizacji non-profit z Edmonton, którzy we wtorki i czwartki wypuszczają się na wyprawy rowerowe. Gdyby nie oni, w całym parku byłabym zupełnie sama.

Zalany szlak w Parku Narodowym Elk Island
Zalany szlak w Parku Narodowym Elk Island

Zapięłam puchową kurtkę i udałam na szlak. Wzdłuż brzegu jeziora rozmieszczono tablice informacyjne o roślinach i zwierzętach tej części parku. Ze wszystkich opisanych zwierząt, zjawiły się jedynie gęsi kanadyjskie. Niestety po kilku minutach okazało się, że szlak jest nieczynny. Słynny drewniany pomost Living Waters Boardwalk, wrzynający się w jezioro też był całkowicie zalany przez wzburzone wody. Ironiczne jak na przewlekłe susze prowincji Alberta.

  • Parking: pinezka
  • Długość szlaku: pętla 3.7 km
  • Czas przejścia: 1-2 godz
  • Trudność: niska

Beaver Pond Trail

Postanowiłam podjechać jeszcze dalej na północ, poszukać bizonów preriowych. Zatrzymałam się na małym leśnym parkingu przy wejściu na szlak Beaver Pond. Trasa ciągnęła się wzdłuż stawów i mokradeł. Choć same bobry najłatwiej spotkać o zmierzchu lub świcie, przez cały dzień można podziwiać imponujące ślady ich pracy: czynne oraz opuszczone żeremia (domki bobrów), tamy oraz podgryzione pnie drzew.

Beaver Pond, Elk Island national park
Mokradła Beaver Pond

Szybko dopadła mnie jednak rzeczywistość: szlak utknął w bagnach. O ile dwa razy udało się je obejść, tak trzecie nie pozostawiało złudzeń. Trzeba było schować plan do kieszeni i wrócić do auta po własnych śladach. Choć tutejsze łąki turzycowe są idealnym środowiskiem dla bizonów, łosi i jeleni, tu również nie spotkałam żadnych. Pozostawała jeszcze część południowa, gdzie żyją bizony leśne.

Beaver Pond trail, Elk Island
Działalność bobrów na szlaku Beaver Pond
  • Parking: pinezka
  • Długość szlaku: pętla 3.6 km
  • Czas przejścia: 1-2 godz
  • Trudność: niska

Elk Island – Część Południowa

Południowa część Parku Narodowego Elk Island to królestwo bizonów leśnych. Choć nie jest ich tu aż tyle jak w Parku Narodowym Bizona Leśnego w Terytoriach Północno-Zachodnich, żyje tu około 300 osobników. Według strażniczki parkowej, najłatwiej spotkać je na drodze Bison Loop Road, oddalonej o rzut kamieniem od wjazdu.

Niestety okazało się, że drogę zamknięto już na zimę. Przez zimę rozumie się tu długie miesiące od Dnia Pracy, przypadającego na pierwszy poniedziałek września, aż do połowy czerwca. Od jeziora Astotin aż do wjazdu na Bison Loop Lake wlokłam się z prędkością 5 km/h, próbując wypatrzeć zwierzynę. Nic z tego. Wyjechałam z Parku Narodowego Elk Island z pustymi rękami.

Elk Island
W lasach Parku Narodowego Elk Island

Ukraińskie dziedzictwo okolic Elk Island

Okolice Parku Narodowego Elk Island stały się częścią tzw. Edna-Star block settlement, największego i najstarszego skupiska rolniczego Ukraińców w Kanadzie. Przełom XIX i XX wieku przyciągnął tysiące Ukraińców do Alberty. Kanadyjski rząd w ramach kampanii „Last Best West” oferował imigrantom 65 ha ziemi za symboliczną opłatę rejestracyjną 10 CAD.

W przeciwieństwie do otwartych prerii na południu, okolice Edmonton, Vegreville i Mundare były obszarem leśno-stepowym. Ukraińcy celowo wybierali te tereny, ponieważ oferowały darmowe drewno na budowę domu oraz na opał, bez konieczności płacenia właścicielom ziemskim.

Kiełbasa i Barszcz Ukraiński

Po wyjeździe z Parku Narodowego Elk Island udałam się do Mundare [czyt. manDER], miejscowości liczącej 792 dusz (2021 r.).

Ukraińcy masowo zasiedlali tereny wokół Mundare, tworząc sąsiadujące ze sobą gospodarstwa. Ograniczało to codzienne kontakty z kulturą anglosaską i pozwalało na kultywowanie tradycyjnego stylu życia.

Długie i mroźne zimy na preriach zmuszały rodziny do polegania na domowych zapasach. Kluczową rolę odgrywały także tradycyjne metody konserwacji żywności (kiszenie, wędzenie, wekowanie). Kobiety przekazywały córkom wiedzę o przygotowaniu potraw ustnie i poprzez codzienną praktykę, co uchroniło przepisy przed modyfikacjami.

Kiełbasa, pierogi i gołąbki w Baba Bistro w Mundare
Kiełbasa, pierogi i gołąbki w Baba Bistro w Mundare

Życie społeczności kręciło się wokół świąt religijnych i rygorystycznych postów, na przykład przed Bożym Narodzeniem i Wielkanocą. Wymóg przygotowywania konkretnych potraw postnych (jak barszcz, pierogi czy gołąbki) oraz świątecznych (jak kutia) na stałe zakorzenił menu w kanadyjskiej codzienności.

W Mundare wstąpiłam do Baba Bistro, lokalnej miejscóweczki, która słynie z potraw ukraińskich. Zamówiłam tu barszcz ukraiński oraz zestaw kiełbasa, pierogi i gołąbki. O ile pierogi smakowały wspaniale, jak w domu, tak kiełbasa nie stała nawet koło kiełbasek z polskich grilli. Najbardziej zaskoczyły mnie gołąbki. Wyglądały jak palec i składały się z gotowanego ryżu owiniętego w gotowaną kapustę.

Barszcz ukraiński w Baba Bistro
Pałaszuję barszcz ukraiński w Baba Bistro

Odwiedziłam tu też 12-metrowy pomnik kiełbasy, zbudowany z sześciu ton włókna szklanego. Budowę (za 120,000 CAD – 320,000 PLN) zleciła rodzina Stawnichych, która od dekad prowadzi kultowy zakład masarski. Kiełbasa była podobna do wszystkiego, z wyjątkiem samej siebie.

Pomnik kiełbasy w Mundare
Pomnik kiełbasy w Mundare

Wielka Pisanka

Po obiedzie pomknęłam w kierunku Vegreville [czyt: WEGrewil], miejscowości liczącej 5,689 mieszkańców (2021 r.). To specyficzne miejsce, gdzie temperatury rekordowe wahają się od +40 do -58 °C, a dla 50% populacji pierwszym językiem jest francuski. Vegreville odżywa w pierwszy weekend lipca, gdy odbywa się tu Pysanka Festival. Jest jedzenie (kiełbasa, pierogi i gołąbki) oraz zabavas, czyli wieczorne potańcówki.

Vegreville słynie z pomnika pisanki autorstwa Paula Maxyma Sembaliuka. Powstał na 100-lecie Królewskiej Kanadyjskiej Policji Konnej w 1975 r. z inicjatywy miasta Vegreville, gdzie mieszka liczna społeczność pochodzenia ukraińskiego. 

Aluminiowa konstrukcja ma dziewięć metrów długości, wysokość 3.5 pięter oraz waży 2,5 tony. Jest to druga co do wielkości pisanka na świecie.

Konstrukcja przypomina gigantyczne puzzle. Na wewnętrzny szkielet aluminiowy nałożono 3512 anodowanych płytek aluminiowych, w tym 524 elementów w kształcie gwiazd i 2208 trójkątów równobocznych. Połączono je za pomocą 6978 śrub. Zbudowanie tej pisanki zajęło 12,000 godzin (500 dni).

Jajo jest pochylone pod kątem 30 stopni i osadzone na obrotowym mechanicznym przegubie. Przy silniejszym podmuchu wiatru cały pomnik obraca się wokół własnej osi jak wiatrowskaz. Tego dnia wiało okrutnie, a pisanka kręciła się jak szalona. Myślałam, że będę tu sama, ale pod pomnikiem spotkałam parę influencerów mówiących po ukraińsku. Ciekawe, czy to byli lokalni mieszkańcy czy turyści.

Pomnik Pisanki w Vegreville
Pomnik Pisanki w Vegreville

Lloydminster: Koniec Alberty, Początek Saskatchewan

Nie pozostało nic innego jak zebrać się w sobie i pokonać resztę tej morderczej trasy. Zatrzymałam się jeszcze w Lloydminster, stanowiącym interesującą anomalię geograficzną. Lloydminster dzieli się na pół: część zachodnia należy do prowincji Alberta, a wschodnia do Saskatchewan. Mają wspólny urząd miasta, ale mieszkańcy (1,582 osób) płacą inne podatki.

Lloydminster miało być w założeniu „suchą” (czyt. objętą prohibicją) osadą dla imigrantów przybyłych z Wielkiej Brytanii, położoną dokładnie na południku 110° W. Należało wówczas do Terytoriów Północno-Zachodnich (prowincje Alberta i Saskatchewan wyłoniły się później, w 1905 r.).

Co ciekawe, przez Lloydminster przebiegają dwa południki: 110 i 4. Stojąc przy czterech kolumnach na Meridian Avenue, jedną nogą w Alberta a drugą w Saskatchewan, rozkminiałam przyczynę tego stanu rzeczy.

Czwarty Południk i granica Alberta - Saskatchewan w Lloydminster
Czwarty Południk i granica Alberta – Saskatchewan w Lloydminster

Czwarty Południk

Otóż Kanada leży na półkuli zachodniej, więc południk zerowy z Greenwich przez nią nie przebiega. Ale ma własny główny południk geodezyjny (Principal Meridian), który służył do wyznaczania granic działek i podziału ziemi. Ten południk został wyznaczony w 1869 r. w Manitobie jako podstawa systemu Dominion Land Survey, wielkiego projektu mierzenia i dzielenia ziem zachodniej Kanady. W ramach tego systemu wyznaczono także kolejne południki (od drugiego do siódmego), które do dziś pomagają określać położenie działek i nieruchomości.

Najbardziej znany jest 4. południk geodezyjny (Fourth Meridian), który stanowi granicę między Saskatchewan a Albertą. Granica ta jest jedną z najdłuższych prostych linii wyznaczonych przez geodetów na świecie. Ciągnie się przez około 1225 km, od granicy z USA aż do Terytoriów Północno-Zachodnich. Początkowo geodeci chcieli, aby granica idealnie pokrywała się z południkiem 110 °W. Niestety z powodu ograniczeń XIX-wiecznych pomiarów w rzeczywistości linia jest przesunięta o kilkaset metrów.

Już po stronie Saskatchewan zatrzymałam się na double-double w Tim Horton’s i udałam w dalszą podróż ku Saskatoon.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

error: Content is protected !!